Miep Hamming (75) schiet vol. Ze staat op de lege drafbaan in Groningen. Een wielrenner sjeest rondjes over de 1080 meter lange baan. Als 16-jarig meisje won Miep op deze plek in het Stadspark de allereerste paardenkoers die ze als pikeur reed. Nu staat ze op haar hakken op de harde laag asfalt die over de paardenbaan is gestort. „Wat hebben we hier mooie dagen gehad.”

Haar partner Kees de Bock (73) wordt vooral kwaad als hij de drafbaan overziet. Hij kan er nog steeds niet over uit dat de gemeente Groningen, eigenaar van de baan, de drafverening in 2021 heeft weggestuurd. De vereniging organiseerde 99 jaar lang paardenkoersen in het Stadspark. Maar de gemeente wil het terrein gebruiken voor grote evenementen.

Nu is de Koninklijke Harddraverij en Renvereniging (KHRV), opgericht door de Groningse industrieel Jan Evert Scholten, een drafvereniging zonder drafbaan. Maar daar legt zij zich niet bij neer.

Dure postzegels

De jaarvergadering van de KHRV begint op 12 maart met een moment stilte. Voor de leden en relaties van de vereniging die haar ‘zijn ontvallen’. Dit jaar zijn het er vijf.

„Onze penningmeester maakte al het grapje dat de postzegels voor de rouwkaarten wel erg op de begroting drukken”, zegt voorzitter Peter Delis die aan het hoofd van de tafel zit. Een wrang grapje, maar het tekent de staat waarin de paardenvereniging verkeert.

15 van de 27 leden zijn in het vergaderzaaltje van het Best Western Hotel in Aduard. Op de agenda staan vooral de standaardnummers: de notulen van vorig jaar, de begroting voor 2026. Ze zijn er zo doorheen. Een schaal met gevulde koeken gaat rond en later volgen de bitterballen.

Maar als voorzitter Delis punt 8 aankondigt, gaan de leden wel even rechtop zitten. ‘Verslag rechtszaak KHRV versus de gemeente Groningen’. Dat juridische conflict is de enige reden waarom de koninklijke vereniging nog bestaat. En alles draait om ‘het spookcontract.’

Schaam u diep B&W

Peter Delis, een zestiger met alerte ogen en oud-directeur van een incassobureau, is een groot liefhebber van de drafsport. „Met paarden heb ik eigenlijk niet zo heel veel. Wel met de spanning van de koers en het organiseren van alles eromheen.”

Zijn grote liefde is stal Payday in Bant, die hij runt met trainer en pikeur Bas Crébas. Zo’n veertig paarden met namen als Magnum, No Limit en Jeymixe worden er klaargestoomd voor koersen in binnen- en buitenland.

Op 1 augustus 2021, op de allerlaatste koersdag in Groningen, is het Delis die twee vliegtuigjes laat rondcirkelen boven het Stadspark. Ze slepen de tekst Einde aan 135 jr drafsport. Schaam u diep B&W . Het tekent de man, die bekend staat als iemand die zich volop inzet om de steeds kleiner wordende drafsport levend te houden.

Precies daarom rijden oud-bestuurslid Koos van Oort en secretaris Margriet Beene-De Hoog van de KHRV een paar weken na de laatste koers naar stal Payday in de polder. „Margriet en Koos hebben hier denk ik wel vier uur gezeten om uit te leggen dat er iets niet klopt aan de manier waarop de KHRV van de baan is gejaagd. Ze kwamen met stapels documenten die ze bij de gemeente hadden opgevraagd. Ik dacht eerst; wat doen jullie hier. Wat heb ik nou met Groningen te maken?”, blikt Delis terug.

Toch beloofde Delis, die in Almere woont maar zijn jeugd doorbracht in Eelde, zich erin te verdiepen. „Eigenlijk een beetje om van ze af te zijn”, zegt hij met een knipoog. Dat heeft hij geweten.

De paarden lopen in de weg

In 1999 geven The Rolling Stones een concert op de drafbaan. ‘ Iet ies fantastisch om in Groningén tu sein’ , zegt Mick Jagger en het Stadspark staat op z’n kop.

Dat is muziek in de oren van de gemeente, het succes van The Stones smaakt meteen naar meer. Het stadsbestuur wil het terrein inrichten voor grote concerten en festivals. En in de loop van de jaren klinkt steeds vaker het geluid dat de paarden letterlijk in de weg lopen.

Het hoge huisje op het middenterrein waar de jury kijkt of de pikeurs zich aan de regels houden, ‘hindert het zicht en de geluidsbeleving’ en over de sintelbaan moeten bij evenementen steeds rijplaten liggen om te voorkomen dat die beschadigt als er zwaar materieel over rijdt. Veel gedoe en extra kosten voor een sport die op sterven na dood is, redeneert de gemeente.

Sowieso vallen ze in het stadhuis geregeld over het geld dat naar de drafbaan moet. Bedragen die volgens de vereniging in de berekeningen van de gemeente altijd veel hoger uitvallen dan reëel is of noodzakelijk.

In 2013 dreigt de KHRV de baan ook al kwijt te raken, maar die keer loopt het met een sisser af. Totdat de gemeente een paar jaar later echt werk gaat maken van haar ambitie om er een ‘topevenemententerrein van nationale allure’ van te maken.

Een plek waar 65.000 mensen kunnen genieten van wereldsterren. Bruce Springsteen, Coldplay, dat soort grote namen. Daar kunnen die paar honderd drafsportliefhebbers niet tegenop. De conclusie die het college trekt uit de businesscase die het in 2020 laat opstellen, is de doodsteek voor de drafsport in de stad Groningen. Zo’n kleine sport mag niet de toekomst van zo’n groot terrein bepalen.

‘Daar word je achterdochtig van’

In het voorjaar van 2022 stort de gemeente Groningen asfalt op de paardenbaan. Einde verhaal, zo lijkt het. Maar terwijl de gemeente het juryhuisje afbreekt, de jurybaan verwijdert en drainage aanlegt op het middenterrein, bijt Delis zich als een pitbull vast in het dossier.

Hij stuurt om te beginnen een mailtje aan het archief van de gemeente Groningen, met een paar vragen over een oud huurcontract uit 2004. Als hij drie weken later opnieuw contact zoekt, wordt hem verteld dat het contract waar hij naar vroeg, is vernietigd. Precies tussen zijn twee mailtjes in.

Nu is hij getriggerd. „Het ligt jarenlang op de plank en als ik ernaar vraag, wordt het vernietigd. Nou, daar word je achterdochtig van. Ik raakte er steeds meer van overtuigd dat de boel niet deugde.”

Ik raakte er steeds meer van overtuigd dat de boel niet deugde

Er is volgens Delis van alles mis met dat contract uit 2004, dat hij het ‘spookcontract’ is gaan noemen. „Ik kan er niets over vinden in oude verenigingstukken. En dat is raar, want als er een nieuw contract wordt getekend, wordt dat normaal gesproken met de leden besproken.”

Maar in het jaarverslag van 2004, toen de KHRV nog 78 leden had, staat geen woord over een nieuw contract. Het was ‘een rustig jaar’, schrijft de secretaris van toen.

Er mankeert van alles aan het contract

Ook mankeert er volgens de huidige voorzitter nogal wat aan het document zelf, waarvan de vereniging een kopie bezit. „Er staat geen datum op, alleen een jaartal. De bestuursleden die het hebben getekend waren niet bevoegd om dat te doen omdat ze geen voorzitter of secretaris waren. En een van hen zegt dat hij zijn handtekening nooit heeft gezet. Zijn naam is er met pen bijgeschreven en ook nog verkeerd gespeld.”

Delis denkt dat het huurcontract uit 2004 waar hij zijn vraag over stelde, is vervalst. Niet alleen vanwege ‘de onregelmatigheden’. Maar ook omdat er nóg een contract zou zijn, eentje uit 2003 met veel gunstiger voorwaarden voor de vereniging.

„Dat contract geeft de KHRV het recht om voor onbepaalde tijd te koersen in het Stadspark. Waarom zouden we dan een jaar later een overeenkomst tekenen met een looptijd van vijf jaar waarmee we dat recht verspelen?”

Langzaamaan vormt zich in het hoofd van Delis een scenario waar hij zich niet meer van af laat brengen. „Ik denk dat het contract in 2013 is gemaakt, toen de KHRV ook van de baan dreigde te worden gestuurd. De datum van 2004 is er toen op gezet. Cruciaal is dat de looptijd van onbepaalde tijd naar vijf jaar is gegaan. Daardoor werd het voor de gemeente makkelijker en goedkoper om de drafclub van de baan te krijgen.”

‘In Wolvega loopt een jong paard zich de blubber’

Oud-bestuurslid Kees de Bock van de KHRV vindt het onverteerbaar dat de gemeente met haar besluit een einde heeft gemaakt aan een lange paardentraditie. „De Martinikerk is de enige met een paard als windvaan. Iedereen kent het Peerd van Ome Loeks en het beroemdste schilderij van Groningen is van de paardenkeuring tijdens Gronings ontzet.”

Dat doek van kunstschilder Otto Eerelman hangt in de hal van het stadhuis. De bijna lichtgevend witte hengst op ‘de Rembrandt van Groningen’ is Tabor II: nota bene een draver.

De vereniging ergert zich ook aan het gemak waarmee bestuurders zeggen dat ze met de dravers wel kunnen uitwijken naar andere banen, de grasbaan in Eenrum of Aduard bijvoorbeeld. Of naar de snelle baan in Wolvega. Daar gaan de paarden in de bochten net zo hard als op het rechte stuk.

„Ik mis Groningen nog steeds”, zegt trainer Bas Crébas uit Bant. „Omdat het daar niet zo hard ging was het een prachtige plek om jonge paarden voor te bereiden op de klassiekers.”

„Nu loopt een jong paard zich de blubber in Wolvega en wordt dan vijfde. Dat is demotiverend. Een paard ziet ook wel of ie als eerste over de finish gaat”, vult drafjournalist Henri van Voorn uit Groningen aan, die al 51 jaar schrijft voor het magazine Draf & Rensport.

Vroeger dromden elke koersdag honderden mensen samen langs de lommerrijke baan. Zeker in de tijd van beroemde dravers als Henri Buitenzorg en Jo Jo Buitenzorg. Het was hét uitje voor de zondagmiddag, vertelt Van Voorn, die in de vorige eeuw ook nog penningmeester voor de KHRV is geweest.

„Als je Groningen vergelijkt met andere banen, was het vooral eentje voor de liefhebbers en de boeren. Hier waren eigenlijk te weinig echte gokkers. De grote wedomzet werd in het westen gemaakt.”

Wedden en de paardenkoers koers bekijken kan nu online

De populariteit van de drafsport neemt vanaf halverwege de jaren 80 af. „Mensen gingen hun vrije tijd anders besteden, er kwam veel meer keus. En op een gegeven moment hoefde je ook niet meer naar de baan om te wedden, of de koers te volgen. Dat kan allemaal online. Het sociale is weg.”

‘Festivals en paarden kunnen prima samen’

In Groningen wordt de baan de laatste jaren vooral gebruikt voor de breedtesport. In de hoogtijdagen waren er meer dan dertig koersdagen per jaar, in 2020 nog maar vijf.

De KHRV snapt de keuze van de gemeente om het terrein geschikt te maken voor evenementen. Maar waarom kunnen de paarden en de festivals niet samen? „Dat gebeurt op elke andere draflocatie ook. Het enige dat wij nodig hebben, is de baan”, zegt De Bock.

De vereniging klampt zich vast aan de paardentraditie, telkens als ze in haar voortbestaan wordt bedreigd. Maar ook aan haar oprichter Jan Evert Scholten, die het Stadspark schonk aan de stad. Hij zou in een legaat hebben vastgelegd dat de drafbaan voor altijd behouden moet blijven voor de sport. Maar niemand heeft dat document ooit gezien.

Een geheimzinnig deurtje

Journalist Henri van Voorn ging er al eens serieus naar op zoek. In archieven en in het Stadspark. Er gaat een verhaal dat het verstopt ligt in het monument van Scholten, vlakbij de drafbaan.

„Ik ben er op zondagmorgen op mijn hardlooprondje een keer langsgegaan en heb door de kieren van het kleine deurtje aan de zijkant van het monument staan gluren”, grijnst Van Voorn. Hij zag niks. „Toen heb ik de gemeente, (eigenaar van het monument, red.) gevraagd of iemand een kijkje wilde nemen. Achter het deurtje zat alleen een leiding en een kraan, voor de waterpartij aan de voet van het monument.”

De KHRV doet in 2025 nog een ultieme poging om het document via een beroep op de wet open overheid (Woo) bij de gemeente op te snorren. Maar dat verzoek wordt afgewezen, simpelweg omdat het ook niet op het stadhuis ligt.

Het legaat is nooit gevonden. En niemand weet precies waar het verhaal vandaan komt. Maar binnen de vereniging blijft het toch een thema. Zo vertelde De Bock tijdens de jaarvergadering nog dat hij was gebeld door iemand die zei dat het toch echt in het monument is ontdekt maar daarna is verbrand.

Onderzoeker Marieke Dwarswaard die promoveerde op een biografie over de ondernemersfamilie Scholten acht het bovendien ‘onwaarschijnlijk dat het bestaat’. Zij is het in elk geval niet tegengekomen in haar onderzoek.

‘Arrogante machthebbers’

KHRV-voorzitter Delis heeft al 30.000 euro uitgegeven aan juridische kosten. Hij betaalt die uit eigen zak. „Ik zou mezelf verloochenen als ik er niet alles aan doe om de waarheid boven tafel te krijgen.”

Hij geniet ook van dit gevecht tegen ‘arrogante machthebbers’ en schrijft pagina’s vol over het ‘Groningse spookcontract’ in magazine Draf & Rensport . „Er is geen burgemeester, wethouder of ambtenaar die mij gaat vertellen dat er niet meer geracet mag worden in het Stadspark. Alleen als de rechter zegt dat het niet mag, leg ik me erbij neer.”

Pittige beschuldigingen

De beschuldigingen die voortkomen uit het scenario van Delis zijn pittig. Als het contract inderdaad na 2004 zou zijn gemaakt, maar er toch dat jaartal op is gezet, zou er valsheid in geschrifte zijn gepleegd.

In reactie op de beschuldigingen schrijft de gemeente via een woordvoerder: ‘Wij zijn in het bezit van een geldig contract met ingangsdatum 1-1-2005 met drie zogenoemde natte handtekeningen.’ Zij doelt op wat Delis ‘het spookcontract’ noemt.

Het gunstige contract voor onbepaalde tijd uit 2003 , waar het scenario van de KHRV-voorzitter op is gebouwd, is volgens de gemeente een concept dat nooit is ondertekend en dus nooit geldig is geweest. Ook de vereniging heeft van dat contract uit 2003 geen getekend exemplaar in haar bezit.

Zijn die handtekeningen echt?

Het ‘spookcontract’ doet zijn titel vooral eer aan als het ‘vernietigde’ origineel waar Delis in 2022 naar vraagt, een paar jaar later plotseling opduikt. Via de rechter pusht de vereniging de gemeente door te blijven zoeken in het archief. Want die kan niet overtuigend bewijzen dat het document de versnipperaar in is gegaan. En Delis wil met eigen ogen zien of de handtekeningen onder het contract echt zijn.

Hoewel de gemeente eerst volhoudt dat het is vernietigd, wordt het bij een ‘nieuwe zoekslag’ eind 2025 toch gevonden. Het lag volgens de gemeente op een andere plek opgeborgen dan verwacht.

De Gouden Zweep

De KHRV heeft dan al een verzoek ingediend bij de rechtbank om de ondertekenaars onder ede te mogen horen. Om er zo achter te komen of het contract vals is of niet. Op 16 februari, als de rechter zich buigt over dat verzoek, vult de tribune in de zittingszaal zich met paardenmensen.

Miep Hamming is een van hen. Ze zit op de eerste rij en heeft voor de gelegenheid de Gouden Zweep opgespeld. Een prijs die haar vader Roelof Hamming in 1960 op de modderige drafbaan in Groningen won met zijn paard Willemarie GS.

Hamming was er zo trots op dat hij zijn café in de buurt van het UMCG in Groningen vernoemde naar de prijs die hij kreeg uit handen van Prins Bernard. Nu schittert het speldje in de zittingszaal als mascotte op de zwarte coltrui van zijn dochter Miep.

Onder ede

De twee KHRV-bestuursleden van wie handtekeningen onder het ‘spookcontract’ staan hebben geen probleem met het getuigenverhoor. Maar de gemeente laat bij monde van haar advocaat Birgit Gruppen weten dat zij het niet nodig vindt haar ambtenaar onder ede te laten horen. Het originele contract is immers teruggevonden, stelt zij.

Voor de KHRV is het nooit genoeg

Het KHRV-bestuur heeft dat origineel op uitnodiging van de gemeente ook met eigen ogen kunnen bekijken. „En kunnen zien dat het hier gaat om echte handtekeningen en niet om knip- en plakwerk. De gemeente heeft steeds meegewerkt, maar voor de KHRV is het nooit genoeg”, aldus Gruppen.

Ze heeft het origineel zelfs meegenomen naar de zitting, voor het geval de rechter het wil zien. Maar dat hoeft niet.

Jaagt u geen hersenschimmen na?

Een maand na de zitting geeft de rechter toestemming voor het getuigenverhoor. Voor de KHRV voelt het als een belangrijke overwinning. Als uit die verhoren zou blijken dat er twijfels zijn over de rechtmatigheid van het contract uit 2004, ziet de vereniging een kans om terug te keren op de baan.

Toch zal ze dan stuiten op nóg een huurcontract. Eentje dat is afgesloten in 2015, waarin staat dat alle contracten ervoor komen te vervallen. En de gemeente Groningen is onvermurwbaar. Er ligt een besluit van de gemeenteraad onder de opzegging van de huur en een harde laag asfalt op de baan.

Op de informatieborden aan de hekken rondom het terrein, spreekt de gemeente ook nadrukkelijk over ‘de voormalige drafbaan’. Dit jaar moet het terrein helemaal klaar zijn voor de mega-concerten.

„Jaagt u geen hersenschimmen na?”, vraagt de rechter tijdens de zitting over het getuigenverhoor.

Delis vindt van niet: „Als ik ongelijk heb, laat ze het dan maar bewijzen. Als de verhoren geen duidelijkheid geven, span ik nog een rechtszaak aan voor een definitief oordeel van de rechter. Pas als we die verliezen dan heffen we de vereniging op.”

Eerst staat de KHRV nog stil bij haar 140-jarig bestaan. Op de jaarvergadering wordt besloten dat ze dat viert in Wolvega, tijdens de Sweepstakes op 18 juli. Een klassieker voor 3-jarigen die altijd in Groningen werd verreden, maar sinds de sluiting van de drafbaan is verplaatst naar de Friese baan.

Miep Hamming en Kees de Bock gaan Groninger koek uitdelen in Wolvega. Zo krijgt de koers toch nog een Gronings tintje.